ភ្នំពេញ៖ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែចុងក្រោយនេះ សកម្មភាពប្លន់ប្រដាប់អាវុធនៅទូទាំងប្រទេស ហាក់ដូចជាកំពុងកើនឡើងនិងមានរូបភាពកាន់តែសាហាវគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ។ ប្រជាជនស្លូតត្រង់ដែលរស់នៅតាមមូលដ្ឋាន ជាពិសេស អ្នកមានធនធានគ្រាន់បើ ឬ អ្នកមានមុខរបរលេចធ្លោមួយចំនួននៅក្នុងភូមិ ឃុំនានា តែងតែទទួលរងគ្រោះពីអំពើប្លន់នេះជាបន្តបន្ទាប់។ ស្ថិតក្នុងសភាពនៃការភ័យខ្លាចនេះ អាជ្ញាធរនិងមន្ត្រីមានសមត្ថកិច្ចគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ រួមទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និង អ្នកតាមដានសភាពការណ៍សង្គមផងដែរ បានលើកឡើងនូវការសន្និដ្ឋានរបស់ខ្លួនខុសៗគ្នាស្ដីពីមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានអំពើប្លន់នេះ ដែលក្នុងនោះ រួមមាន វិបាកនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលកន្លងមក, ការដោះលែងអ្នកទោសដែលជាចោរ ឬ ឃាតកដែលប្រើអាវុធ, ល្បែងស៊ីសង, ការជួញដូរគ្រឿងញៀន, ការជួញដូរអាវុធខុសច្បាប់ និង អំពើពុករលួយក្នុងជួរអាជ្ញាធរនិងមន្ត្រីតុលាការ។
ទី១. វិបាកនៃសង្គ្រាមស៊ីវិល។ ជាការណ៍ពិតណាស់ ក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់ ភាគីខ្មែរផ្សេងៗដែលមានមូលដ្ឋានកងទ័ពនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និង នៅតំបន់ផ្សេងៗទៀត ដើម្បីតស៊ូដណ្ដើមអំណាចគ្នាក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ត្រូវបានធ្វើសមាហរណកម្មចូលមកក្នុងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទតែមួយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសម័យអន្តរកាលនោះ ត្រូវបានគេគិតថា អាចមានសេសសល់អាវុធ ជាតិផ្ទុះខ្លះនៅក្នុងព្រៃជាយថាហេតុ ឬ ត្រូវបានបុគ្គល ឬ ក្រុមនុស្សខ្លះ បានលាក់ទុកអាវុធនៅទីកន្លែងណាមួយក្នុងបំណងអាក្រក់។ រឿងនេះ ថ្វីបើគេមិនមានភស្តុតាងច្បាសលាស់ ប៉ុន្តែការគិតបែបនេះ ពិតជាអាចមានលទ្ធភាពពិតក្នុងភាគរយណាមួយមិនអាចប្រកែកបាន។
ទី២. ការគ្រប់គ្រងអាវុធ ជាតិផ្ទុះ។ ការគ្រប់គ្រងអាវុធ ជាតិផ្ទុះ នៅកម្ពុជា ត្រូវបានគេមើលឃើញថា អាចមិនទាន់មានលក្ខណៈល្អប្រសើរមួយរយភាគរយនៅឡើយ។ ពីព្រោះកន្លងមក មានបុគ្គលមួយចំនួន ដែលជានគរបាល យោធា អាវុធហត្ថ អង្គរក្ស និង អ្នកមានសិទ្ធិកាន់អាវុធផ្សេងៗទៀត បានប្រើកាំភ្លើងសម្រាប់បំផិតបំភ័យ ប្លន់ ឬ បាញ់ដៃគូជម្លោះរបស់ខ្លួននៅទីសាធារណៈ ឬ កន្លែងកម្សាន្តនានា ជាដើម។ លើសពីនេះទៀត ឆ្លងកាត់ករណី ឧកញ៉ា ថោត សារ៉ាត់ គេបានដឹងថា សូម្បីតែឧកញ៉ា និង សាច់ញាតិរបស់ឧកញ៉ា ក៏មានកាំភ្លើងប្រើដែរ។ ក្រៅពីនេះ នៅមានទាហ៊ាន ឬ កងអង្គរក្សខ្លះ បានយកអាវុធទៅការពារដីឯកជន ផ្ទះឯកជន ឬ ក្រុមឯកជន ជាលក្ខណៈបុគ្គលក្រៅច្បាប់ ដោយមិនមែនជាបេសកកម្មទេ ដែលក្នុងសភាពនេះ បង្ហាញថា ពួកគេអាចយកអាវុធទាំងនោះទៅប្រើប្រាស់តាឆន្ទៈរបស់ខ្លួន។
ទី៣. ការដោះលែងអ្នកទោសមួយចំនួនដែលមានបទល្មើសប្លន់។ ការដោះលែងអ្នកទោសដែលមានបទល្មើសប្លន់ ជាពិសេស ក្រុមដែលប្លន់ដោយប្រើអាវុធ តាមរយៈការលើកលែងទោសពីព្រះមហាក្សត្រ និង តាមរយៈការស្នើសុំតាមខ្សែបណ្ដោយតាំងពីពន្ធនាគារ រហូតមកដល់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន សន្និដ្ឋានថា អាចរួមចំណែកធ្វើឱ្យបទល្មើសប្លន់កើតឡើង ពីព្រោះជនល្មើសដែលនគរបាល ឬ ក្រុមសមត្ថកិច្ចចម្រុះ ចាប់បាននាពេលថ្មីៗនេះ ភាគច្រើនគឺជាពួកមុខសញ្ញាចាស់ដែលធ្លាប់ជាប់គុកជាច្រើនដង និង មានបទល្មើសប្លន់ប្រដាប់អាវុធ។
ទី៤. ការលែងស៊ីសងនិងការជួញដូរគ្រឿងញៀន។ ការលែងស៊ីសងនិងការជួញដូរគ្រឿងញៀន ក៏ត្រូវបានគេគិតថា ជាប្រភពនៃអំពើប្លន់ផងដែរ ពីព្រោះនៅពេលដែលគេចាញ់ល្បែង មិនមានលុយលេងទៀត គេក៏បែកគំនិតប្លន់ដើម្បីរកលុយទៅបន្តការលេងល្បែងរបស់គេទៀត។ ដូចគ្នាដែរ នៅពេលដែលមនុស្សញៀនថ្នាំ ហើយគេគ្មានលុយទិញថ្នាំដើម្បីបំពេញសេចក្ដីប្រាថ្នារបស់គេ កុំថាឡើយតែអំពើប្លន់ សូម្បីតែអំពើអាក្រក់កម្រិតណា ក៏ពួកគេហ៊ានប្រព្រឹត្ត ដែរ។ លើសពីនេះទៅទៀត ពួកមេឧក្រិដ្ឋជន ឬ មេក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន ភាគច្រើសុទ្ធតែមានអាវុធសម្រាប់តទល់ជាមួយការបង្ក្រាបរបស់នគរបាល ឬ សមត្ថកិច្ចចម្រុះ។
ទី៥. មានជនខិលខូចលួចជួញដូរអាវុធខុសច្បាប់។ បច្ចុប្បន្ន បើទោះបីជា មានអង្គភាពគ្រប់គ្រងអាវុធជាតិផ្ទុះហើយក៏ដោយ ក៏នៅមានពាក្យចចាមអារ៉ាមបង្ហើបឱ្យដឹងថា អាចមានការលួចជួញដូរអាវុធខុសច្បាប់ដែរ។ អាវុធទាំងនោះអាចមានប្រភពពីប្រទេសជិតខាង(ករណីយុវជនម្នាក់ នៅវិទ្យាល័យហ៊ុន សែន ១០០ខ្នង បានអះអាងថា អាវុធរបស់ខ្លួនដែលយកមកចូលក្នុងសាលានិងត្រូវនគរបានចាប់បានកន្លងមកនោះ ខ្លួនទិញពីប្រទេសថៃ) និង មានប្រភពពីបុគ្គលជាអាជ្ញាធរមានសត្ថកិច្ចដែលរឹបអូសអាវុធនោះពីចោរ ឬ ជនខិលខូច ហើយមិនប្រគល់ឱ្យរដ្ឋ បែរជាលក់ឱ្យមន្ត្រីមានសមត្ថកិច្ចដែលមិនទាន់មានសិទ្ធិកាន់អាវុធ(អាវុធខ្លី) ឬ លក់ឱ្យជនខិលខូច ជាដើម។
ក្រៅពីនេះ តាមរយៈសារព័ត៌មាននិងប្រភពមិនច្បាស់ការណ៍ខ្លះ គេបាននិយាយថា អាវុធ គេអាចរកទិញបាននៅតាមទីផ្សារងងឹតនៅកម្ពុជា។ ជាក់ស្តែង នៅផ្សារទឹកថ្លា គេសង្កេតឃើញមានលក់ឯកសណ្ឋាន ឋានន្តរស័ក្ដិ និង សម្ភារៈយោធាស្ទើរតែគ្រប់មុខ ដែលធ្វើឱ្យមហាជនដាក់ការសង្ស័យថា តើអាចមានការលក់អាវុធនៅទីនោះដែរឬយ៉ាងណា។
ទី៦. អំពើពុករលួយរបស់អាជ្ញាធរ និង មន្ត្រីតុលាការមួយចំនួន។ អំពើពុករលួយរបស់អាជ្ញាធរមួយចំនួន និង មន្ត្រីតុលាការមួយចំនួន បង្កឱ្យមាននិទណ្ឌភាព ដែលមានន័យថា ជនល្មើសដែលប្រើអាវុធខុសច្បាប់ ដូចជា ចោរប្លន់ និង ជនល្មើសដទៃទៀត ដែលបានបានប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់ ដូចជា ការលួច ការប្លន់ប្រដាបអាវុធ ឬ ការប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗទៀត មិនត្រូវបានទទួលទោសទេ។ ហេតុនេះ ពួកជនល្មើសទាំងនោះ មិនរាងចាល ហើយក៏មិនថមថយដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ចំនួនអ្នកប្រើអាវុធខុសច្បាប់កាន់តែកើនឡើង ហើយពួកគេកាន់ផ្គើនជាមួយមន្ត្រីមានសមត្ថកិច្ច ធ្វើឱ្យប្រជានជនកាន់តែមានការភ័យខ្លាច និង បង្កអសន្តិសុខកាន់តែច្រើនដល់សង្គម។
ជារួម អ្វីដែលបានលើកឡើងខាងលើនេះ មិនមែនជាលទ្ធផលស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រនោះទេ វាគ្រាន់តែជាអ្វីដែលកើតចេញពីការពិនិត្យសង្កេតជាក់ស្ដែង បទពិសោធដោយឡែកៗ និង ការវិភាគផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធមួយចំនួនដូចដែលបង្ហាញខាងលើតែប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះសច្ចភាពយ៉ាងណានោះ គេនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់នៅឡើយទេ ដរាបណាមិនទាន់មានការស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីបញ្ហានេះ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ប្រសិនបើការលើកឡើងខាងលើគឺជាការណ៍ពិត ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានៃកំណើនអំពើប្លន់នេះបាន លុះត្រាតែមន្ត្រីមានសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធ រួមគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាទាំងប្រាំមួយដូចបានលើកឡើងខាងលើ។ បើមិនដូច្នេះទេ យើងមិនគ្រាន់តែមិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ បទល្មើសប្លន់អាចនឹងបន្តកើនឡើងជាងសព្វថ្ងៃនេះហើយការភ័យខ្លាច និង ភាពវឹកវរក្នុងសង្គមក៏កាន់តែកើនឡើងដែរ ដែលអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់វិស័យដទៃទៀត៕